บ้านวงศ์บุรีในวันวาน บ้านหลังใหญ่สร้างจากไม้สักทองร่มครึ้มไปด้วยไม้ใหญ่นานาชนิด บางครั้งเราเคยเดินเล่นวิ่งเล่นกันอยู่สนามหน้าบ้าน ในยามนั้นมีความสนุกสนานและความสดใสเป็นอย่างมาก บางคราวเจ้าบ้านนึกสนุกจัดปาร์ตียามค่ำคืน เชิญผองเพื่อนเข้าไปร่วมสนุกสนาน เราอร่อยไปกับอาหาร เราเต้นกันสุดเหวี่ยงไปกับเสียงเพลง ที่บรรเลงสดๆ จากวงดนตรีที่เจ้าบ้านจัดเตรียมไว้ อย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย….. เป็นภาพอดีตในวัยเด็ก

บ้านวงศ์บุรี ถ่ายจากด้านหน้า
บ้านวงศ์บุรี ถ่ายจากด้านหน้า

บ้านวงศ์บุรีวันนี้ ได้รับการอนุรักษ์พร้อมทั้งบำรุงรักษาคงสภาพเดิมไว้เป็นอย่างดี บ้านหลังนี้ก่อสร้างขึ้นมาด้วยความรัก ทายาทรุ่นปัจจุบันก็ดูแลรักษาไว้ด้วยความรัก ตัวบ้านที่สร้างด้วยไม้สักทองเนื้อดี ทาทับด้วยสีชมพูอ่อนและสีขาว โทนสีหวานแต่ดูแล้วให้ความอบอุ่นเป็นอย่างยิ่ง พื้นบ้านปูด้วยแผ่นไม้สักทองขนาดใหญ่ขัดเงาโชว์ลายไม้อย่างสวยงาม ตามชายคารอบตัวบ้านประดับด้วยแผ่นไม้ฉลุลาย ที่เรียกว่าลาย “ขนมปังขิง” ดูอ่อนช้อยสวยงามยิ่ง

โพสนี้จะมีรูปบ้านเยอะหน่อย แต่ยังไม่ครบ ต้องไปชมด้วยตัวเอง เนื่องจากตัวบ้านสวยงามและมีรายละเอียดน่าสนใจมาก

บ้านวงศ์บุรี ถ่ายจากประตูทางเข้าด้านหน้า
บ้านวงศ์บุรี ถ่ายจากประตูทางเข้าด้านหน้า

“คุ้ม” เป็นคำที่ชาวบ้านใช้เรียกบ้านของเจ้านายที่มีอำนาจในการปกครอง หรือเจ้านายในตำแหน่ง “เจ้าขัน ๕ ใบ” คือ เจ้าหลวงผู้ครองนคร เจ้าอุปราชหอหน้า เจ้าราชบุตร เจ้าราชวงศ์ และเจ้าบุรีรัตน์

บ้านวงศ์บุรี หรือคุ้มวงศ์บุรี เป็นคุ้มที่มีฐานะพิเศษเนื่องด้วยเป็นที่พำนักของอดีตชายาของเจ้าหลวงฯ จึงสามารถขนานนามว่า”คุ้ม” ได้

คุ้มวงศ์บุรีสร้างขึ้นตามดำริของแม่เจ้าบัวถา มหายศปัญญา ชายาองค์แรกของเจ้าหลวงพิริยะเทพวงศ์ เจ้าหลวงเมืองแพร่องค์สุดท้าย เพื่อเป็นของกำนัลในการเสกสมรสระหว่างเจ้าสุนันตา ผู้เป็นบุตรีพระยาบุรีรัตน์ (น้องชายของแม่เจ้าบัวถา) ที่ท่านรับมาเป็นบุตรีบุญธรรม และ คุณหลวงพงษ์พิบูล (เจ้าพรหม วงศ์พระถาง) โดยที่ท่านทั้งสองได้ใช้เรือนหลังนี้เป็นเรือนหอในพิธีเสกสมรสด้วย

บ้านวงศ์บุรี ด้านข้าง
บ้านวงศ์บุรี ด้านข้าง

คุ้มวงศ์บุรี เริ่มก่อสร้างในปี พ.ศ. ๒๔๔๐ แล้วเสร็จ ในปี พ.ศ. ๒๔๔๓ โดยได้ช่างชาวจีน จากมณฑลกวางตุ้ง ประเทศจีน มาเป็นผู้ควบคุมการก่อสร้างโดยมีช่างพื้นเมืองเป็นผู้ช่วยจนเสร็จสมบูรณ์ สถาปัตยกรรมของคุ้มหลังนี้เป็นแบบไทยผสมยุโรป เป็นเรือนไม้สักทองขนาดใหญ่ ๒ ชั้น สีชมพูอ่อน ซึ่งเป็นสีตั้งแต่เดิม ประดับตกแต่งด้วยไม้ฉลุลวดลายแบบยุโรปที่เรียกว่าลาย “ขนมปังขิง” (Ginger bread) อยู่ทั่วตัวอาคาร เช่นหน้าจั่ว สันหลังคา ชายน้ำ ช่องลม กรอบเช็ดหน้าเหนือประตู หน้าต่าง และระเบียง ภายในอาคาร ซึ่งปรากฏลวดลายพรรณพฤกษา และเครือเถาว์ เป็นต้น ซึ่งเป็นพระราชนิยมมาตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ดังนั้นบรรดาพระราชฐานที่ประทับ วังของเจ้านายพระบรมวงศ์ รวมถึงคุัมของเจ้าประเทศราช เรือนขุนนาง คหบดี ชนชั้นสูงทั้งหลายจึงปรากฏรูปแบบของเรือนขนมปังขิงแทบทั้งสิ้น ฐานรากของอาคารเป็นท่อนไม้ซุงเนื้อแข็งขนาดใหญ่วางเรียงกันก่อนจะก่ออิฐเทปูนทับ เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงของอาคาร วัสดุหลักในการก่อสร้างคือไม้สักทองคุณภาพดีที่สุดจากป่าห้วยขมิ้น ซึ่งเป็นป่าของพระยาบุรีรัตน์ บิดาในเจ้าสุนันตา การก่อสร้างใช้เทคนิคการเข้าลิ้นสลักไม้ ไม่ตอกตะปูแต่จะเป็นการตอกลิ่มไม้แทน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของเรือนตามแบบช่างไทยโบราณ แต่เดิมหลังคามุงด้วยไม้แป้นเกล็ด ต่อมาเปลี่ยนเป็นสังกะสีตามสมัยนิยม และเปลี่ยนเป็นกระเบื้องว่าว

ห้องรับแขก ชั้นสอง บ้านวงศ์บุรี
ห้องรับแขก ชั้นสอง บ้านวงศ์บุรี

อาคารด้านหลังเป็นเรือนไม้ใต้ถุนโล่งอันเป็นคุ้มหลังเดิมของแม่เจ้าบัวถา ระหว่างอาคารส่วนหน้าและส่วนหลังมีการเชื่อมต่อด้วย “ชาน” และมีการยกระดับของพื้นขึ้นเรียกว่า “เติ๋น” ที่ใช้เป็นส่วนนั่งเล่นพักผ่อนอิริยาบถ และรับประทานอาหาร จากนั้นมีการลดระดับของพื้นลงมาอีกระดับหนึ่งเรียกว่า “ข่ม” ส่วนหลังทางปีกซ้ายของอาคารเป็น “ตุ๊ข้าว” หรือ “ยุ้งฉาง” ขนาดใหญ่ซึ่งในปัจจุบันปรับปรุงเป็นศาลาพักผ่อน

ห้องนอน ชั้นสอง
ห้องนอน ชั้นสอง
Hallway1-2
โถงทางเดิน ชั้นสอง
Stair
บันได ขึ้นลง ชั้นล่างกับชั้นสอง

ปัจจุบันภายในคุ้มวงศ์บุรีได้เปิดเป็นพิพิธภัณฑ์ส่วนบุคคล จังแสดงความเป็นมาของบ้าน วิถีชีวิตของเจ้านายในอดีต โดยข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ ล้วนตกทอดมาในตระกูล ปัจจุบันอยู่ในความดูแลของทายาทรุ่นที่ ๕

บ้านวงศ์บุรีได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ดีเด่น จากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๖” : ข้อความอธิบายเรื่อง”คุ้ม”จากป้ายหน้าบ้านและในบ้าน

ชุดรับประทานอาหารและเครื่องใช้
ชุดรับประทานอาหารและเครื่องใช้ในสมัยนั้น
WorkingRoom1-2
ห้องทำงานชั้นบนและห้องทำงานชั้นล่าง

จากแผนภาพของตระกูลวงศ์บุรี นำมาเรียบเรียงได้ดังนี้
1.แม่เจ้าบัวถา เป็นหลานของ เจ้าหลวงพิมพิสาร (เจ้าหลวงผู้ครองเมืองแพร่ลำดับที่ 4 ในสมัยรัตนโกสินทร์ : พ.ศ. 2415 – 2431) มีน้องชายอีก 1 คน คือ เจ้าบุรีหนู (พระยาบุรีรัตน์)
2.แม่เจ้าบัวถา เสกสมรสกับเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ (เจ้าหลวงผู้ครองเมืองแพร่ลำดับที่ 5 ในสมัยรัตนโกสินทร์ : พ.ศ. 2432 – 2445) ไม่มีบุตรธิดา
3.แม่เจ้าบัวถา รับหลานสาว คือ เจ้าสุนันตา มาอุปการะ (ธิดาของเจ้าบุรีหนู น้องชายของแม่เจ้าบัวถา)
4.เจ้าสุนันตาสมรสกับเจ้าพรหม (หลวงพงษ์พิบูลย์) ไม่มีบุตรธิดา
5.เจ้าสุนันตา รับหลาน (หลานของเจ้าอินทร์ปัง พี่ชาย) คือ เจ้าไข่มุกข์ และเจ้าทองด้วง เป็นบุตรบุญธรรม

เจ้าทองด้วงมีบุตร-ธิดา 4 ท่านซึ่งปัจจุบันดูแลอนุรักษ์บ้านวงศ์บุรี ดังนี้
1.คุณกมลวรรณ วงศ์บุรี (รุ่งเรืองศรี)
2.ดร.ณัชนพงศ์ วงศ์บุรี
3.คุณสหยศ วงศ์บุรี
4.คุณกัญชลิกา วงศ์บุรี

จากภาพ "ตระกูลวงศ์บุรี" เรานำมาทำกราฟฟิคใหม่
จากภาพ “ตระกูลวงศ์บุรี” เรานำมาทำกราฟฟิคใหม่

บ้านวงศ์บุรี ตั้งอยู่เลขที่ 50 ถนนคำลือ อ.เมือง จ.แพร่  พิกัด GPS 18.143656, 100.136197

จังหวัดแพร่
จังหวัดแพร่
คุ้มวงศ์บุรี Khum Vongburi

One thought on “คุ้มวงศ์บุรี Khum Vongburi

  • July 17, 2016 at 12:20 AM
    Permalink

    Such a wonderful website !
    We can feel the passion for this beautiful region !

    Great pics.
    And practical information as well.

    Thank you and keep up with the good job.

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *